Andropauza – Objawy, leczenie i wpływ na życie seksualne mężczyzny

Andropauza u mężczyzn nie pojawia się nagle. To proces rozłożony na lata, związany z naturalnym starzeniem się mężczyzny i stopniowym spadkiem poziomu testosteronu – często już po 30. roku życia. Dla wielu panów między 40. a 65. rokiem życia pierwsze objawy andropauzy bywają zaskoczeniem. Warto wiedzieć, że męskie przekwitanie nie jest wyrokiem. To stan, który można rozpoznać, leczyć i skutecznie wspierać.

Czym jest andropauza? Mechanizm biologiczny „męskiego przekwitania”

W przeciwieństwie do menopauzy u kobiet męska menopauza (andropauza) ma charakter stopniowy. W tym okresie w ciele mężczyzny zachodzi szereg zmian zarówno natury fizjologicznej (a zwłaszcza fizycznej i seksualnej), jak i emocjonalnej. W trakcie andropauzy dochodzi do stopniowego spadku stężenia testosteronu we krwi. Szacuje się, że od 30. roku życia zanik tego hormonu oscyluje w granicy 1 proc. rocznie [1].

Wraz z wiekiem dochodzi ponadto, do wzrostu poziomu białka wiążącego testosteron (globulina SHBG), co w sposób fizjologiczny zmniejsza dostępność tego hormonu. Co ważne, pomimo prawidłowego wyniku stężenia testosteronu mężczyzna może odczuwać objawy niedoboru androgenów, co często jest związane właśnie ze spadkiem frakcji wolnej [2].

Z obniżonym poziomem testosteronu związany jest także:

• zespół niedoboru androgenów (ang. testosterone deficiency syndrome, TDS) stanowiący kliniczny obraz objawów wynikających z obniżonego testosteronu;
• hipogonadyzm o późnym początku (ang. late-onset hypogonadism, LOH), czyli potwierdzony laboratoryjnie niski poziom testosteronu u starszego mężczyzny z objawami klinicznymi [1–3].

Objawy andropauzy – więcej niż tylko spadek energii

Objawy andropauzy są zróżnicowane i obejmują sferę fizyczną, psychiczną oraz seksualną. Istnieją także pewne czynniki ryzyka, które przyczyniają się do zwiększenia tempa spadku testosteronu we krwi, a zaliczyć do nich można, chociażby otyłość oraz choroby sercowo-naczyniowe [1, 4].

Objawy fizyczne andropauzy obejmują:

• otyłość brzuszną;
• spadek masy mięśniowej i siły;
• nocne poty;
• uderzenia gorąca;
• zwiększoną męczliwość;
• nokturię (nocne oddawanie moczu) [1, 4].

Powyższe objawy często nie wzbudzają niepokoju mężczyzn. Badania przeprowadzone przez Walaszek i wsp. wykazały, że ponad 70 proc. mężczyzn po 50. roku życia nie wie, czym jest andropauza i jakie są jej symptomy [5]. W związku z tym wczesna diagnostyka i wdrożenie farmakoterapii są w wielu przypadkach niemożliwe.

Objawy psychiczne andropauzy obejmują:

• obniżony nastrój;
• epizody depresyjne;
• drażliwość;
• problemy z pamięcią;
• trudności z koncentracją [1, 4].

Powyższe symptomy znacznie obniżają jakość życia i wiąże się ze spadkiem motywacji.

Objawy seksualne andropauzy obejmują:

• spadek libido po 40. roku życia;
• brak porannej erekcji oraz pogorszenie jej jakości;
• zmniejszona satysfakcja seksualna [1, 4].

Zanik spontanicznych, nocnych i porannych wzwodów jest jednym z istotnych klinicznych sygnałów hipogonadyzmu.

Dlaczego erekcja staje się wyzwaniem?

Testosteron wpływa na mechanizm wzwodu poprzez regulację syntezy tlenku azotu (NO), cząsteczki odpowiedzialnej za rozszerzenie naczyń krwionośnych w ciałach jamistych prącia. Gdy poziom androgenów spada, produkcja NO maleje, co utrudnia prawidłowy napływ krwi do penisa [6].

Powyższa sytuacja oznacza:

• trudności w uzyskaniu wzwodu;
• krótszy czas utrzymania erekcji;
• mniejszą intensywność doznań.

Spadek libido i zanik porannych wzwodów są ważnymi sygnałami mogącymi świadczyć o andropauzie. Warto pamiętać, że zaburzenia erekcji mogą mieć również podłoże naczyniowe, metaboliczne lub psychogenne. W związku z tym konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki.

Jak sprawdzić poziom „męskości”?

Pierwszym krokiem może być kwestionariusz Morleya (test ADAM). Zawiera pytania m.in. o:

• spadek libido;
• słabsze wzwody;
• zmniejszenie energii;
• obniżenie zadowolenia z życia [7].

Test ma wysoką czułość, ale niską swoistość, jednak wynik dodatni wymaga potwierdzenia badaniami laboratoryjnymi.

Diagnostyk laboratoryjna andropauzy obejmuje przede wszystkim oznaczenie poziomu testosteronu we krwi (testosteron wolny i całkowity), a także SHBG. Dodatkową informacją dla lekarza jest zbadanie antygenu PSA (swoistego dla prostaty). Należy jednak pamiętać, że interpretacja wyników nie jest prosta i czasami wymaga dodatkowo badań obrazowych, a także badania moczu [1].

Jak leczyć andropauzę?

Leczenie andropauzy jest wielowymiarowe i obejmuje zarówno farmakoterapię, jak i modyfikację stylu życia, w tym zdrową dietę i aktywność fizyczną.

Złotym standardem jest terapia zastępcza testosteronem (ang. testosterone replacement therapy, TRT), czyli metoda leczenia stosowana u mężczyzn z potwierdzonym hipogonadyzmem o późnym początku (wtedy, gdy współistnieją objawy kliniczne oraz dwukrotnie potwierdzony laboratoryjnie obniżony poziom testosteronu w godzinach porannych) [8]. TRT jest dostępna w postaci żeli, iniekcji domięśniowych lub systemów przezskórnych, a jej celem jest przywrócenie stężenia testosteronu do zakresu fizjologicznego, nie zaś osiąganie wartości ponadnormatywnych

Przeciwwskazania do TRT obejmują m.in.:

• nieleczony rak prostaty lub sutka;
• ciężką niewydolność serca;
• istotnie podwyższone PSA [8].

U mężczyzn planujących ojcostwo rozważa się leczenie gonadotropiną kosmówkową (hCG), która może wspierać zachowanie płodności.

Liczne badania naukowe wykazały, że zdrowa dieta i redukcja masy ciała pozytywnie wpływa na gospodarkę hormonalną u mężczyzn.

Warto zadbać o:

• dietę bogatą w zdrowe tłuszcze, cynk i magnez,
• odpowiednią podaż witaminy D,
• trening siłowy (zwiększa poziom testosteronu),
• ograniczenie alkoholu i przewlekłego stresu [1, 9].

Wsparcie erekcji w okresie andropauzy

Leki z grupy inhibitorów PDE5 nie leczą przyczyny niedoboru androgenów, ale wspierają mechanizm wzwodu poprzez nasilanie działania tlenku azotu.

Sildenafil a tadalafil w andropauzie

• Sildenafil (np. Maxon Active, Maxon Forte) – działa zwykle po 30–60 minutach, efekt utrzymuje się do ok. 4–5 godzin. Preparaty dostępne bez recepty w odpowiednich dawkach, zgodnie z CHPL [10, 11].
• Tadalafil (Tadalafil Maxon) – początek działania ok. 30 minut, efekt do 36 godzin, co zwiększa spontaniczność współżycia [12].

Zgodnie z charakterystyką produktów leczniczych, leki te są przeznaczone dla dorosłych mężczyzn z zaburzeniami erekcji i wymagają wcześniejszej oceny stanu zdrowia (szczególnie sercowo-naczyniowego).

Psychologia andropauzy – wspólne wyzwanie dla związku

Przekwitanie u mężczyzn bywa odbierane jako „kryzys wieku średniego”. Spadek sprawności seksualnej może wpływać na poczucie własnej wartości, co może być dla związku czasem próby. Warto jednak pamiętać, że otwarta komunikacja w związku zmniejsza poziom stresu i poprawia satysfakcję seksualną mimo fizjologicznych zmian.

Rozmowa o problemach w łóżku nie jest oznaką słabości, a elementem troski o relację. Partnerka może odegrać ważną rolę w motywowaniu do diagnostyki i leczenia.

Andropauza to etap życia, nie choroba sama w sobie. Wczesne rozpoznanie objawów andropauzy, właściwa diagnostyka i indywidualnie dobrane leczenie (od modyfikacji stylu życia po terapię hormonalną i doraźne wsparcie erekcji) pozwalają zachować satysfakcję seksualną i dobrą jakość życia.

FAQ – pytania i odpowiedzi

1. W jakim wieku zaczyna się andropauza?
   Pierwsze zmiany hormonalne mogą pojawiać się po 30. roku życia, natomiast objawy kliniczne najczęściej między 40. a 60. rokiem życia.
2. Czy spadek libido zawsze oznacza andropauzę?
   Nie jest to regułą. Może wynikać ono ze stresu, depresji, chorób przewlekłych lub działań niepożądanych leków.
3. Czy leki na erekcję leczą przyczyny andropauzy?
   Nie. Wspierają mechanizm wzwodu, ale nie podnoszą poziomu testosteronu.
4. Czy andropauza powoduje bezpłodność?
   Może obniżać płodność, ale nie oznacza jej całkowitej utraty.
5. Jakie są główne przeciwwskazania do TRT?
   Rak prostaty, rak sutka u mężczyzny, ciężka niewydolność serca, a także niekontrolowana policytemia.

Źródła:

• [1]. Karaś R., Barszczewski K., Lepich T., Bajor G. Andropauza – przemilczany problem. Gerontologia Polska. 2023;31:103–110.
• [2]. Nandy P.R., Singh D.V., Madhusoodanan P., Sandhu A.S. Male Andropause: A Myth or Reality. Medical Journal of Armed Forces India. 2008 Jul;64(3):244–249. doi:10.1016/S0377-1237(08)80105-0.
• [3]. Ramasamy R., Wilken N., Scovell J.M., Kovac J.R., Lipshultz L.I. Hypogonadal symptoms are associated with different serum testosterone thresholds in middle-aged and elderly men. Urology. 2014 Dec;84(6):1378–1382. doi:10.1016/j.urology.2014.07.049.
• [4]. Jarecka K. Symptoms of hormonal changes in Polish men and women in the second half of life. Andropause and menopause – similarities and differences. Health Psychology Report. 2021;9(3):252–263. doi:10.5114/hpr.2021.102888.
• [5]. https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/54629/42323 [dostęp: 04.03.2026].
• [6]. Traish A.M., Goldstein I., Kim N.N. Testosterone and erectile function: from basic research to a new clinical paradigm for managing men with androgen insufficiency and erectile dysfunction. European Urology. 2007 Jul;52(1):54–70. doi:10.1016/j.eururo.2007.02.034.
• [7]. Morley J.E., Charlton E., Patrick P., Kaiser F.E., Cadeau P., McCready D., Perry H.M. III. Validation of a screening questionnaire for androgen deficiency in aging males. Metabolism. 2000 Sep;49(9):1239–1242. doi:10.1053/meta.2000.8625.
• [8]. https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/44763 [dostęp: 04.03.2026].
• [9]. https://ncez.pzh.gov.pl/ruch_i_zywienie/aktywnosc-fizyczna-w-andropauzie-na-jakie-formy-ruchu-warto-postawic/ [dostęp: 04.03.2026].
• [10]. https://www.adamed.com/_fileserver/item/1506088 [dostęp: 04.03.2026].
• [11]. https://www.adamed.com/_fileserver/item/1506089 [dostęp: 04.03.2026].
• [12]. https://www.adamed.com/_fileserver/item/1504724 [dostęp: 04.03.2026].