Priapizm (bolesny wzwód) – Co to jest? Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Długotrwały, bolesny wzwód, który nie jest wywołany bodźcami seksualnymi, jest stanem wymagającym natychmiastowej uwagi medycznej. Jeśli erekcja utrzymuje się przez ponad 4 godziny, konieczna jest pilna konsultacja lekarska. Przyczyną takiego przedłużającego się wzwodu może być priapizm. [1] Priapizm to nagły stan medyczny, który wymaga szybkiej interwencji specjalisty. Zlekceważenie objawów może prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek prącia, a w konsekwencji – do trwałych problemów z potencją.

Jak rozpoznać priapizm i jakie kroki podjąć w takiej sytuacji? Najważniejsze jest szybkie działanie: należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się na izbę przyjęć, aby zminimalizować ryzyko powikłań i zachować funkcje seksualne.

Priapizm to medyczny stan alarmowy. Czym jest wzwód, który trwa za długo?

Priapizm to stan nagły w urologii, którego nie należy lekceważyć. To nieustępująca samoistnie przedłużająca się w czasie bolesna erekcja niezwiązana z podnieceniem seksualnym. [2] Charakteryzuje się tym, że wzwód trwa 4 godziny i nie ustępuje w wyniku orgazmu i ejakulacji. [3] Jedną z charakterystycznych cech priapizmu jest sztywność i bolesność trzonu członka przy jednoczesnym zachowaniu miękkości żołędzi i ciała gąbczastego. Nieleczony priapizm może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń ciał jamistych, a w konsekwencji – do trwałych problemów z potencją.

Ból towarzyszący temu schorzeniu wynika z tzw. zespołu ciasnoty przedziałów powięziowych. W przebiegu priapizmu wzrasta ciśnienie w zamkniętych przestrzeniach ciał jamistych, co znacząco ogranicza krążenie krwi w ich tkankach i zagraża prawidłowej funkcji prącia.

Dwa oblicza priapizmu – dlaczego rozpoznanie typu jest kluczowe?

Długotrwała utrzymująca się ponad 4 godziny erekcja zawsze powinna być konsultowana z lekarzem. Przedłużający się, bolesny wzwód może bowiem doprowadzić między innymi do martwicy ciał jamistych prącia. Priapizm ze względu na mechanizmy, które go wywołują, może mieć różne objawy. Z tego względu wyróżniamy trzy rodzaje priapizmu: [4]

• Priapizm niskoprzepływowy (niedokrwienny, zastoinowy),
• priapizm wysokoprzepływowy (tętniczy),
• priapizm nawracający (przerywany).

Najczęściej występującą postacią, a jednocześnie najpoważniejszą i wymagającą natychmiastowej interwencji medycznej, jest priapizm niedokrwienny (niskoprzepływowy). Rzadziej spotykany jest priapizm tętniczy, który zwykle występuje w następstwie urazu prącia lub okolic krocza. Priapizm u mężczyzn przyjmuje także formę nawracającą. [9] Mechanizm jego powstawania jest podobny jak w przypadku priapizmu niedokrwiennego, ale często przyczyną tego stanu jest anemia sierpowata. [5] Właściwe rozpoznanie choroby jest zatem niezwykle ważne, ponieważ każdy rodzaj priapizmu wymaga wdrożenia innych procedur medycznych.

Priapizm niedokrwienny (niskoprzepływowy) – najczęstszy i najgroźniejszy

Priapizm niedokrwienny to najczęstsza i najgroźniejsza postać choroby. Ta forma schorzenia występuje aż w 95% przypadków. Zatem, jakie są objawy priapizmu niedokrwiennego? Cechą charakterystyczną jest twardy wzwód i bolesność członka w okolicy jego trzonu i miękka żołądź prącia. W tej postaci choroby zostaje zablokowany odpływ krwi. Zgromadzona w ciałach jamistych krew nie może odpłynąć, a brak jej dotlenienia sprawia, że tkanki, w których ona zalega, nie są odpowiednio ukrwione. Jeśli ten stan będzie się przedłużał, może dojść do uszkodzenia ciał jamistych, a nawet ich martwicy. [6]

Priapizm tętniczy (wysokoprzepływowy) – rzadszy i o innym podłożu

Znacznie rzadziej występującą formą priapizmu jest priapizm tętniczy. Za główne przyczyny priapizmu tętniczego uważa się urazy w okolicach krocza. W ich wyniku dochodzi do uszkodzenia tętnicy ciał jamistych. W ten sposób tworzy się przetoka tętniczo-jamista, która doprowadza do nieregulowanego napływu krwi do prącia i wzwodu. W tej postaci choroby uraz krocza a wzwód stanowią istotny związek.

Cechą charakterystyczną tej postaci choroby jest również przedłużający się wzwód, ale zwykle bez towarzyszących mu dolegliwości bólowych i bolesnej sztywności. Inny jest też mechanizm jego powstawania. Erekcja pojawia się bowiem na skutek nadmiernego napływu krwi tętniczej do ciał jamistych prącia. Co istotne, nie jest ona tak twarda, jak w przypadku postaci niedokrwiennej. To zwykle bezbolesny priapizm o znacznie łagodniejszym przebiegu, który nie wymaga pilnej interwencji lekarskiej, co jest konieczne w przypadku niedokrwiennej postaci choroby.

Wyścig z czasem – jak wygląda leczenie priapizmu na SOR?

Priapizm niedokrwienny to stan nagły, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. [7] W przypadku tej choroby liczy się każda godzina. Trzeba zdać sobie z tego sprawę, że już po 4 godzinach niedotlenienia tkanek prącia zaczyna się proces ich włóknienia. Jeśli nie zostanie on przerwany, po 12 godzinach zmiany strukturalne znacząco się nasilają. Po 24 godzinach pojawiają się ogniska martwicy, których nie da się już cofnąć. Dlatego właśnie tak ważne jest, aby nie lekceważyć swoich dolegliwości i w razie podejrzenia priapizmu szukać pomocy lekarskiej.

Jeśli objawy priapizm nie trwają dłużej niż 6 godzin, pomocne może się okazać leczenie zachowawcze. [8] Zwykle stosuje się aparaty chłodzące, zimne bandaże i inne małoinwazyjne zabiegi, których celem jest zwiotczenie wzwodu, zlikwidowanie bólu i przywrócenie normalnego krążenia krwi. Jeśli jednak zabiegi te nie przynoszą w krótkim czasie oczekiwanych efektów, konieczne jest wdrożenie bardziej inwazyjnych metod.

Leczenie priapizmu składa się z kilku procedur medycznych:

1. Podstawowa diagnostyka obejmująca analizę gazową krwi obecnej w ciałach jamistych i monitorowanie ciśnienia krwi w ich wnętrzu.
   2. Aspiracja krwi z prącia i irygacja ciał jamistych.
   3. Dojamista iniekcja środków farmakologicznych (fenylefryna).
   4. Interwencja chirurgiczna (wytworzenie sztucznej przetoki prącia)

Należy zaznaczyć, że leczenie chirurgiczne (operacja priapizmu) jest uzasadnione dopiero wtedy, kiedy inne metody nie przyniosły oczekiwanych efektów.

Sildenafil a priapizm – fakty, mity i zasady bezpiecznego stosowania

Bezpieczne stosowanie leków na erekcję zgodnie z zaleceniami lekarza nie powoduje tego rodzaju skutków ubocznych. Sidenafil a priapizm nie mają więc ze sobą związku. Lek ten prawidłowo dawkowany i stosowany zgodnie z jego przeznaczeniem nie wywoła priapizmu. Wskazaniem do jego przyjmowania są problemy ze wzwodem i w tym celu powinien być on zażywany. Jedynie celowe przedawkowanie sidenafilu i jego użycie niezgodne z zaleceniami może wywołać priapizmu.

Niewielkie ryzyko wystąpienia priapizmu istnieje w przypadkach zażycia zbyt dużej dawki leku, jego rekreacyjnego użycie bez istotnych wskazań do tego, a także przy jednoczesnym przyjmowaniu środka i spożywaniu alkoholu, czy też innych substancji psychoaktywnych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

1. Jaka jest pierwsza rzecz, którą powinienem zrobić, gdy podejrzewam u siebie priapizm?
   Jak najszybciej należy się udać na SOR
2. Czy priapizm może ustąpić samoistnie i czy można z tym czekać?
   Nie, priapizm wymaga leczenia, nie ustąpi samoistnie
3. Czy leczenie priapizmu jest bardzo bolesne?
   Lekarze dbają o to, aby wszelkiego rodzaju procedury medyczne były bezbolesne
4. Jakie jest realne ryzyko priapizmu, jeśli stosuję sildenafil zgodnie z zaleceniami lekarza?
   Lek stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza jest w pełni bezpieczny.
5. Czy po wyleczeniu priapizmu będę mógł prowadzić normalne życie seksualne?
   Jeśli leczenie było szybko podjęte, pacjent zwykle wraca do sprawności seksualnej.

Źródła:

• [1]  European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Chapter Priapism. Arnhem, The Netherlands: EAU; 2024. Dostęp: 30 Sep 2025. Dostępny na stronie https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health/chapter/priapism
• [2] Andrea Salonia, Ian Eardley, François Giuliano, Dimitrios Hatzichristou, Ignacio Moncada, Yoram Vardi, Eric Wespes, Konstantinos Hatzimouratidis,
• European Association of Urology Guidelines on Priapism, European Urology, Volume 65, Issue 2, 2014, Pages 480-489, ISSN 0302-2838. Dostępny na stronie http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0302283813012050
• [3] Priapizm — współczesne poglądy. Artykuł opublikowany w urologii polskiej 2003/56/2. Dostępny na stronie http://www.urologiapolska.pl/artykul.php?2633
• [4] Priapizm-zasady postępowania. Artykuł ukazał się w Przeglądzie Urologicznym 2007/4 (44) Dostępny na stronie http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1285
• [5] EAU Guidelines on Priapism Wytyczne EAU dotyczące priapizmu – patofizjologia i diagnostyka Część 1 Autor Piotr Paweł Świniarski. Dostępny na stronie http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2701
• [6] Silberman M, Leslie SW, Hu EW. Priapizm. [Aktualizacja: 14 września 2025]. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; styczeń 2025. Dostępne na stronie https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459178/
• [7] EAU Guidelines on Priapism Wytyczne EAU dotyczące priapizmu – bolesnego wzwodu prącia Część 2. Autor Piotr Paweł Świniarski. Dostępny na stronie http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2751
• [8] Bolesny wzwód prącia – priapizm, ciągotka Część 2. Autorzy Piotr Kuzaka, Bolesław Kuzaka. Dostępny na stronie http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?3144
• [9] Abdeen BM, Leslie SW. Stuttering Priapism (Recurrent or Intermittent Priapism). 2024 Jan 9. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan–. PMID: 34662031. Dostępny na stronie https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK574517/